over de maker

trailer

home

de digitale revolutie

Kinderen van zes jaar die een leven zonder computer of mobieltje geen leven vinden en dan nog liever dood zouden zijn. Gamers die eerder hun baan opzeggen dan te stoppen met gamen. Stress en burnout door informatiestress van uitpuilende mailboxen. De anekdotes over de uitwassen van de computersamenleving zijn al vaak verteld en kunnen ook gemakkelijk als extremen worden afgedaan.
Maar feit is dat de digitale revolutie onze wereld onherkenbaar veranderd heeft, dat het tempo van de veranderingen onverminderd hoog blijft en dat al die veranderingen gaan bepalen hoe we denken en reageren en hoe we naar de werkelijkheid kijken.

multiscreen

To be online or not to be, dat lijkt het uitgangspunt geworden. Internet biedt wereldwijde communicatie. Virtuele computeromgevingen op het werk, in het onderwijs, als games of als online wereldgemeenschappen zoals Second Life concurreren hevig om onze tijd en energie. En wat zou er eigenlijk op tegen kunnen zijn. Nieuwe technologie fascineert en de ICT straalt een grote belofte uit: gemak en geluk voor iedereen vanwege de mogelijkheid om onze wereld steeds beter te beheersen.

De vraag is alleen of die belofte niet gewoon een voorbeeld is van wishful thinking. Want paradoxaal genoeg lijken we juist steeds minder greep op allerlei ontwikkelingen in de samenleving te hebben. Veel systemen lopen vast, de wereld is te complex of is te complex gemaakt. De milieucrisis en de financieel-economische crisis zijn daar alleen maar de extreemste voorbeelden van. Daar komt bij dat velen zich stuurloos en ongelukkig voelen in de gefragmenteerde wereld om ons heen.
Misschien is de collateral damage van de digitale revolutie wel groter dan we altijd gedacht hebben. Maar er lijkt amper tijd om daar echt bij stil te staan. Wetenschappers, bedrijfsleven, overheden en consumenten hollen achter trends aan en zijn bang om de boot te missen.
De film laat zien hoe onze leefwereld steeds meer een virtueel karakter krijgt. Het lijkt inmiddels de gewoonste zaak van de wereld dat grote groepen mensen grote delen van hun leven in virtuele werelden doorbrengen. Natuur, materie en mensen maken plaats voor pixels, digitale informatie en avatars.

goodolddarwinbar

In tegenstelling tot de boze, oncontroleerbare of saaie werkelijkheid oogt de virtualiteit modern, clean, snel, veilig en lekker. Bovendien geeft de virtualiteit de prettige illusie de wereld zelf te kunnen scheppen en beheersen.
Gaming bijvoorbeeld neemt een gigantische vlucht en de film laat zien hoe de commercie zorgt voor een verslavende werking. Dat er een parallel is met de tabaksindustrie wordt volmondig toegegeven door een gameproducer. Maar het zijn niet alleen games, ook virtuele omgevingen als Second Life, Hyves, Twitter, chatprogramma’s en kleutersites als Barbie dringen door tot het alledaagse leven vanaf de vroegste jeugd.

Jacob van Kokswijk (hoogleraar virtuele omgevingen) signaleert dat de drang groot is om in die virtuele werelden te vluchten en maakt zich zorgen “omdat onderzoeken klip en klaar aantonen dat mensen daardoor minder zicht hebben op de werkelijkheid, ervaringen missen en empathie missen”.
De bankencrisis is daarnaast een voorbeeld bij uitstek van de gigantische misvattingen die virtuele werelden teweegbrengen als ze de link met de werkelijkheid missen. Met vergaande gevolgen, zo is gebleken.

Naast virtualisatie is ook de informatie-overload een kenmerk van onze tijd en vormt een steeds groter probleem. De wereld wordt snel complexer, machines nemen nu al vele malen meer beslissingen dan mensen en dat zal alleen maar toenemen, aldus Peter Cochrane, futuroloog en voormalig hoofd research bij British Telecom.
Cochrane propageert de darwinistische stelling Adapt or Die, waarmee hij bedoelt dat wie zich niet kan of wil aanpassen aan de voortschrijdende technologie figuurlijk gesproken zal sterven.

Het bombardement aan prikkels kan mensen en systemen echter chaotisch en ziek maken.
Jos de Mul, wijsgerig antropoloog, vindt in wetenschappelijke literatuur steeds meer aanwijzingen dat de toename van ADHD en andere gedrags- en concentratiestoornissen met die informatie-overload verband houden.
Daarbij komt dat de kwaliteit van de prikkels vaak armoedig is. De snelle waan van de dag, hypes, onbeduidende programma’s in de media, opdringerige reclame en banners zorgen voor een vloedgolf aan vermoeiende informatie. Je zou het kunnen zien als geestelijke milieuvervuiling. Zoals gifstoffen in water en lucht het lichaam bedreigen, zo kan de voortdurende uitstoot van slechte prikkels leiden tot vervuiling van de geest.

Het gevolg van al die informatiestromen kan een toenemende onverschilligheid zijn en het gevoel speelbal te zijn van technologie en commercie.
Stef Aupers, een cultuursocioloog die onderzoek naar gaming doet, ziet die nihilistische tendens zelfs bij gamers die paradoxaal genoeg de technologie juist voluit omarmen.

wiebelblad

Maar de grootste tijdbom van de digitale revolutie schuilt misschien wel in het sterk verminderde contact dat mensen hebben met materie en natuur.
De Amerikaanse journalist Richard Louv vertelt in de film over zijn studie waaruit blijkt dat kinderen die zittend voor de schermen van TV en computer opgroeien daardoor de onontbeerlijke zintuiglijke en motorische ervaringen missen die het buitenspelen en de natuur leveren.
Behalve gedragsproblemen, concentratieproblemen en overgewicht is nog wel het belangrijkste gevolg dat hun leervermogen ernstig aangetast wordt. Dat komt omdat in de vroegste jeugd alle zintuigen en een complete lichamelijke motoriek vereist zijn om te kunnen leren. Juist die zintuigen en motoriek worden voor het scherm maar heel eenzijdig aangesproken. En zelfs de Wii-spelcomputer verandert daar niets aan.
Volgens Louv is het gedragspatroon van kinderen in een tijdsbestek van maar enkele decennia zo razendsnel veranderd dat de balans zoek is. “ Het gaat te snel voor onze evolutie om bij te houden”.

Sommige mensen zien al deze problemen als tijdelijke aanpassingsproblemen van de mensheid aan zijn nieuwe zelfgeschapen omgeving. Om onszelf aan te passen zouden we juist de informatietechnologie nog veel verder moeten omarmen en gebruiken om ons lichaam te verbeteren.

mens2.0

Die beheersingsdrang komt in extreme mate tot uiting in het gedachtengoed van de Transhumanisten. Zij pleiten voor versnelde evolutie van de mens door de inzet van moderne technologie. Met als uiteindelijk doel een nieuwe onsterfelijke mensensoort. Op weg naar Mens 2.0. Alhoewel Jos de Mul stelt dat het gedachtengoed van de Transhumanisten deels nog op science fiction lijkt, blijken allerlei technieken allang mogelijk of zijn al in ontwikkeling. Maar de discussie over waar dit alles toe kan leiden en of we dat moeten willen ontbreekt eigenlijk volledig in het maatschappelijk debat.
Al met al lijkt de balans na zo’n twintig jaar digitale revolutie verstoord. Vandaar het pleidooi in de film voor meer rust en stilte, even geen geklik meer maar terugkeren naar de werkelijkheid waarin we nu eenmaal echt leven.